Opal słowacki

 Súvisiaci obrázok

Opal słowacki – Arlekin, największy opal szlachetny Europy. Kolekcja Naturhistorisches Museum, Wiedeń, Austria.

Opal słowacki to certyfikowana nazwa geograficzna opalu szlachetnego, pochodzącego ze złóż w Górach Slańskich we Wschodniej Słowacji. To naturalny amorficzny ditlenek krzemu ze zmienną zawartością wody (SiO2. nH2O) o charakterystycznej grze barw i wysokiej wartości estetycznej.

Treść

  • 1 Złoża
  • 2 Charakterystyka
  • 3 Odmiany
  • 4 Historia
  • 5 Wykorzystanie
  • 6 Zdjęcia opali
  • 7 Biżuteria z opalem słowackim
  • 8 Przypisy

Złoża

Złoża opalu słowackiego są usytuowane na Wschodniej Słowacji w paśmie Gór Slańskich, w obrębie ewidencyjnym gminy Červenica (powiat Preszów). Słowackie Kopalnie Opalu stanowią powierzchnię wyodrebioną  Obszarem ochrony złóż Červenica I. Opal jest wydobywany w obszarze wydobycia Červenica przez firmę Opálové bane Libanka, s.r.o .

Charakterystyka

Powstanie opalu jest wynikiem przenikania fluidów bogatych w SiO2, które w razie hydrotermalnej lub hydrotermalno-postwulkanicznej wypełniały pęknięcia i drobne szczeliny w andezytowej skale mecierzystej, co wytworzyło opalowe gniazda, żyłki i nacieki. Na wygląd opalu słowackiego wpływa skład bardzo drobnych kuleczek żelowych o średnicy 0,2 – 0,8 nm składających się z krystobalitu. Jeżeli kuleczki żelu mają taką wielkość, na ich powierzchni dochodzi do rozszczepienia światła i typowej opalizacji. Jeżeli kuleczki są mniejsze opalizacja nie występuje. Opal słowacki tworzy w 90 – 91 % krystobalit, co zapewnia wyraźną produkcję barw spektralnych.

Opal nieszlachetny występuje także w kilku innych, mniej znaczących złożach w Górach Slańskich. Lista miejsc wystepowania opali nieszlachetnych jest zamieszczona w publikacji Opale Słowackiej i Czeskiej Republiki.

Opal słowacki to jedyny szlachetny opal występujący na terytorium Europy i Azji, dlatego certyfikowana nazwa geograficzna nie jest tworzona od konkretnego miejsca występowania złóż tylk od nazwy całego kraju „Słowacja“ – słowacki. Pierwszą część nazwu stanowi oznaczenie minerału – opal. 11. października 2016 w Urzędzie własności przemysłowej Republiki Słowackiej [Úrad priemyselného vlastníctva SR] zostało zarejestrowane Świadectwo geograficznego oznaczenia pochodzenia opal słowacki, a 10. listopada 2016 takie samo świadectwo zostało zarejestrowane w WIPO – Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (World Intellectual Property Organization), pod numerem rejestracyjnym 1061.

Odmiany

Opal słowacki reprezentuje mineralogicznie najcenniejszy typ opalu – opal AG. Na podstawie swojej definicji w dzienniku urzędowym dzieli się na trzy odmiany:

  • mleczny – podstawę tworzy biały przeźroczysty i półprzeźroczysty opal mleczny z grą barw widoczną na powierzchni i wewnątrz opalu
  • kryształowy – podstawę tworzy krzystałowoprzeźroczysty i półprzeźroczysty opal  z grą barw widoczną na powierzchni i wewnątrz opalu
  • Matriks tworzy macierzysta skała andezytowa, która jest częściowo przesycona masą opalową, tworzy powierzchnie, warstwy, żyłki opalu z grą barw.

W zależności od stałości H20 opal słowacki dzielimy na:

  • hydrofan
  • opal, który nie wykazuje oznak hydrofanu

Historia

Opal słowacki (starsze nazwy – w drugiej połowie XIX. wieku było w użyciu także określenie opal červenicko-dubnícki, opal červenicki, dubnicki opal szlachetny, Hungarian Opal, Viena Imperial Opal). Opal słowacki był znany już od końca XVI. wieku. Największy opal o nazwie Arlekin znaleziono w roku 1775. Ważył 594 g i wyceniono go na 700 tysięcy guldenów holenderskich. Dzisiaj znajduje się w muzeum przyrodniczym w Wiedniu. Drugi co do wielkości opal został znaleziony pod ziemią w roku 1803, ważył 400 ct, został nazwany Monarchia a ówczesny dzierżawca, Jozef Rumpler, podarował go królewskiemu gabinetowi mineralogicznemu.

Na Libance i pozostałych polach górniczych ukończono wydobycie z powodu powojennej recesji gospodarczej i złej sytuacji ekonomicznej w roku 1922. Wydobycie zostało wstrzymane i ukończone na podstawie rozporządzenia 311/62/32844/Úsp./C/23 z dnia 16.10.1923.

W maju 2012 roku pozwolenie na działalność górniczą, a więc wydobycie opalu w obszarze wydobycia Červenica, otrzymała firma Opálové bane Libanka, s.r.o., po czym w październiku 2012 nastapiło rozpoczęcie wydobycia powierzchniowego opalu słowackiego na hałdzie Viliam pod nazwą Monika. 11. października 2016 w Urzędzie własności przemysłowej Republiki Słowackiej [Úrad priemyselného vlastníctva SR] zostało zarejestrowane Świadectwo geograficznego oznaczenia pochodzenia opal słowacki, a 10. listopada 2016 takie samo świadectwo zostało zarejestrowane w WIPO – Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (World Intellectual Property Organization), pod numerem rejestracyjnym 1061.

Wykorzystanie

Opal słowacki ma zastosowanie w złotnictwie i jubilerstwie. Jeżeli chcemy użyć ten minerał do wyjątkowej biżuterii, trzeba go uprzednio poddać obróbce, szlifowaniu i polerowaniu. Rodzaj i typ wybranego szlifowania zależy od wielkości, kształtu i pozostałych właściwości nieobrobionego kamienia. Kompleksowy proces oszlifowania (tzw. fasetowanie) obejmuje przygotowanie i wybór kamieni. Samą obróbkę kamienia do wymaganej wielkości wykonuje się za pomocą cięcia, szlifowania zgrubnego i precyzyjnego oraz polerowania. W przypadku opalu zazwyczaj stosuje się szlif kaboszonowy owalny, okrągły, łezkowy lub o kształtach fantazyjnych. Kaboszony z minerałów i kamienia nie muszą mieć zawsze idealnie regularnego kształtu i na niektórych z nich mogą pojawiać się (bardzo drobne) skazy, co jest normalne w przypadku kamieni naturalnych.

Zdjęcia opali

Biżuteria z opalem słowackim

Przypisy